Chọn trường đại học không nên chỉ dựa vào danh tiếng hay ngành học “hot”. Theo TS. Nguyễn Chí Hiếu, CEO Tập đoàn giáo dục IEG, điều quan trọng hơn là tìm được môi trường phù hợp với năng lực, tính cách, điều kiện tài chính và định hướng phát triển của bản thân.
Vậy làm thế nào để chọn trường đại học phù hợp, dù học trong nước hay du học? Từ những chia sẻ của TS. Nguyễn Chí Hiếu tại sự kiện tuyển sinh của Đại học Fulbright Việt Nam ở Hà Nội, bài viết dưới đây tổng hợp bốn lời khuyên giúp học sinh THPT đưa ra quyết định có cơ sở hơn.
TS. Nguyễn Chí Hiếu là ai?
Tiến sĩ Nguyễn Chí Hiếu là chuyên gia giáo dục, hiện giữ vai trò CEO Tập đoàn giáo dục IEG. Anh sở hữu bằng Tiến sĩ tại Đại học Stanford, bằng Thạc sĩ tại Đại học Oxford và từng là Thủ khoa ngành Kinh tế tại Đại học Kinh tế London.
Sau nhiều năm làm việc tại các tổ chức tài chính quốc tế như Barclays Capital, HSBC và Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), anh chuyển hướng sang lĩnh vực giáo dục. Anh từng giảng dạy, nghiên cứu, quản lý và làm cố vấn cấp cao cho nhiều trường học, đơn vị và tổ chức giáo dục ở các tỉnh, thành.
Tại sự kiện tuyển sinh của Đại học Fulbright Việt Nam ở Hà Nội, TS. Nguyễn Chí Hiếu đã chia sẻ những góc nhìn về việc lựa chọn trường đại học và cách tận dụng những năm tháng đại học để phát triển bản thân.
TS. Nguyễn Chí Hiếu chia sẻ về định hướng lựa chọn trường đại học tại sự kiện tuyển sinh.
Lời khuyên 1. Xác định mục tiêu học đại học trước khi chọn trường
Trước khi tìm hiểu trường nào tốt, ngành nào có triển vọng, học sinh nên tự hỏi: Mình muốn đạt được điều gì sau bốn năm đại học?
Theo TS. Nguyễn Chí Hiếu, bối cảnh xã hội thay đổi nhanh chóng buộc mỗi người phải suy nghĩ thấu đáo về câu hỏi này. Trong 15 năm tư vấn giáo dục, anh thấy phần lớn sinh viên học đại học chỉ để có một tấm bằng, kiếm việc làm, trải nghiệm sống, vì bố mẹ kỳ vọng hoặc để giống anh chị hay bạn bè.
Trong khi đó, thị trường tuyển dụng đã thay đổi cách đánh giá nhân sự. Kiến thức chuyên môn vẫn cần thiết, nhưng tấm bằng không thể đảm bảo một con đường nghề nghiệp cố định. Một ví dụ điển hình là công ty toàn cầu Google, nơi nhân sự không có bằng đại học chiếm đến 15%.
Nếu như khoảng 20 hay 30 năm trước, học đại học là để ra trường làm đúng ngành nghề ghi trên tấm bằng thì ngày nay, khó có thể đi theo một đường thẳng như vậy. Có ngành biến mất nhanh chóng, trong khi nhiều ngành mới còn chưa ra đời. Vì thế, tư duy học đại học cũng phải thay đổi theo xu hướng biến đổi liên tục của thị trường việc làm cạnh tranh.
“Nếu lựa chọn đại học chỉ chăm chú vào chọn ngành học, muốn học đại học để yên tâm có tấm bằng, ra trường kiếm việc làm, bạn sẽ tìm kiếm sự khác biệt nào? Ngày nay, việc tiếp cận kiến thức trở nên dễ dàng. Các trường đại học đều dạy những kiến thức giống nhau về kinh tế thị trường, không có nơi nào dạy khác bản chất của nó. Mọi kiến thức chuyên môn khác cũng vậy”, anh nói.
Để trả lời câu hỏi cốt lõi này, anh cho rằng việc học gì không quan trọng bằng việc học thế nào và học ở môi trường nào.
Lời khuyên 2. Chọn trường đại học phù hợp nhất, không chỉ chọn trường danh tiếng
Một trong những lời khuyên quan trọng của TS. Nguyễn Chí Hiếu là ưu tiên trường đại học phù hợp với bản thân thay vì chỉ nhắm đến trường được đánh giá cao nhất.
“Đó phải là một nơi bạn cảm thấy thực sự hòa nhập được về văn hóa, với con người, mà cụ thể là cộng đồng sinh viên, giáo sư, phù hợp với lối sống của đại học đó. Đó phải là đại học phù hợp với tính cách, năng lực của bạn”.
Anh nhấn mạnh: “4 năm đại học là thời gian đẹp nhất của cuộc đời, của tuổi trẻ vì nơi đây bạn có thể thiết lập một cộng đồng bạn trẻ bền vững, những người sẽ giúp mình đi qua những khó khăn, thử thách trong cuộc đời sau này. Nếu bạn phải sống trong môi trường, cộng đồng không phù hợp, bạn sẽ cảm thấy lạc lõng, không hòa nhập, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng học tập”.
Thực tế có rất nhiều câu chuyện du học thành công, nhưng cũng có không ít câu chuyện đáng tiếc vì không hòa nhập được. Có sinh viên du học 1-2 năm đã phải về Việt Nam học tiếp. Ngược lại, nhiều bạn học trong nước một hai năm rồi đi du học và hòa nhập rất thành công.
Trao đổi thẳng thắn với gia đình về tài chính khi du học
Du học có thể mở ra nhiều cơ hội học tập và trải nghiệm, nhưng cũng đòi hỏi sự chuẩn bị tài chính dài hạn. Với kinh nghiệm từng hướng dẫn hơn 100 sinh viên giành học bổng vào các trường hàng đầu thế giới như Stanford, Princeton, Yale, MIT, Cambridge, Oxford, NUS, NTU, TS. Nguyễn Chí Hiếu nhấn mạnh rằng học sinh cần trao đổi cởi mở với cha mẹ về khả năng chi trả trước khi quyết định.
“Bố mẹ luôn cố gắng, thậm chí quá sức để lo cho con ăn học tốt nhất, nhưng các bạn đủ 18 tuổi trưởng thành về nhận thức, phải tìm hiểu và nói chuyện cởi mở với bố mẹ xem họ phải lo lắng về vấn đề tài chính nếu các bạn du học như thế nào. Đó là điều các bạn phải sòng phẳng, thực tế trước khi quyết định muốn du học hay không”, anh lưu ý.
Anh kể về một học sinh trường năng khiếu, từng đạt giải nhì quốc gia môn tiếng Anh. Bạn học cấp ba ở Mỹ và được học bổng đại học 40%. Học được ba năm, gia đình bạn có biến cố nên không thể tiếp tục lo tài chính cho năm cuối và bạn phải về nước. Bạn tâm sự rằng rất tiếc vì đã không trao đổi với bố mẹ về tài chính từ trước.
Câu chuyện cho thấy học bổng không đồng nghĩa với việc toàn bộ chi phí đã được bảo đảm. Trước khi lựa chọn trường, gia đình nên cùng học sinh tính toán học phí còn lại sau học bổng, chi phí sinh hoạt, bảo hiểm, đi lại và phương án dự phòng nếu thu nhập gia đình thay đổi.
Hãy lập bảng dự toán chi phí cho toàn khóa học và trao đổi với gia đình trước khi nộp hồ sơ. Nếu chưa có phương án tài chính khả thi, bạn nên cân nhắc thêm các lựa chọn khác thay vì chỉ tập trung vào một trường.
Chuẩn bị năng lực học tập trước khi du học
Bên cạnh tài chính, năng lực học thuật và khả năng sử dụng tiếng Anh cũng ảnh hưởng đến trải nghiệm du học.
TS. Nguyễn Chí Hiếu khuyến khích học sinh rèn luyện thói quen đọc sách, viết và tự học ngay từ cấp ba. Trong chia sẻ tại sự kiện, anh nhấn mạnh việc đọc tài liệu tiếng Anh ngoài giáo trình và duy trì luyện viết thường xuyên để chuẩn bị cho yêu cầu học tập ở môi trường quốc tế.
Thay vì chỉ tập trung luyện đề, bạn có thể xây dựng kế hoạch đọc tài liệu theo sở thích, viết tóm tắt sau mỗi bài đọc và luyện diễn đạt quan điểm bằng tiếng Anh. Những hoạt động này giúp bạn làm quen dần với việc tiếp nhận, phân tích và trình bày thông tin.
Hai câu chuyện về hòa nhập
Anh kể về một cựu học sinh THPT Chuyên Lê Hồng Phong. Gia đình bạn không phải lo tài chính cho việc du học ở Mỹ. Nhưng khi sang đó, bạn nhận ra trường đại học không hợp về môi trường sống, văn hóa, con người, giảng viên và cả chuyên ngành. Sau những áp lực và trầm cảm, bạn trở về Việt Nam, học tại một trường trong nước và hạnh phúc với không gian phù hợp.
Một trường hợp khác học tại Stanford. Từng là ngôi sao ở Việt Nam, bạn gặp áp lực cạnh tranh học tập khốc liệt ở Mỹ. Để tránh hệ quả lớn, bạn phải nghỉ một năm để điều chỉnh tâm lý.
“Điều quan trọng nhất vẫn là chọn trường đại học phù hợp nhất, vừa sức nhất với bản thân chứ không phải là tốt nhất, dù là du học hay học ở trong nước”, anh nhấn mạnh.
Lời khuyên 3. Làm thế nào để biết trường đại học phù hợp với mình?
Theo TS. Nguyễn Chí Hiếu, văn hóa là con người. Dù ở Mỹ hay Việt Nam, bạn hãy tìm cơ hội nói chuyện với những người ở nơi mình muốn học. Đó có thể là cựu sinh viên, nhà tuyển sinh, nhân viên, giảng viên hoặc diễn đàn sinh viên của trường. Bạn cũng có thể quan sát cách họ tương tác trong các tổ chức.
Họ là những người thể hiện rõ nhất giá trị và sứ mệnh tinh thần của ngôi trường. Trải nghiệm này mỗi người đều cảm nhận được bằng trực giác cá nhân.
“Đi học quý giá là kiến thức. Nhưng bạn sẽ học ít từ giáo sư mà học nhiều hơn từ những người bạn. Hãy tìm mọi cách tiếp cận học sinh, cựu học sinh của trường đó. Đừng chỉ nhìn vào bảng xếp hạng. Có những nơi xếp hạng không cao nhưng lại phù hợp với mình về văn hóa, cộng đồng sống, còn hơn vào trường cao mà lạc lõng, không tìm được tình bạn chân thành”, anh chia sẻ.
Lời khuyên 4. Đích đến của đại học là tư duy, không chỉ là tấm bằng
Theo TS. Nguyễn Chí Hiếu, giá trị của đại học không chỉ nằm ở kiến thức chuyên ngành, mà còn ở cách người học tư duy và giải quyết vấn đề.
Chia sẻ về kinh nghiệm và trải nghiệm cá nhân, anh cho biết mình theo học kinh tế nhưng chỉ học 60% kiến thức kinh tế. Bên cạnh đó, anh chủ động học thêm nhiều môn khác để có nền tảng rộng như dựng phim, chèo thuyền, chụp ảnh, kịch, tiếng Trung và lý thuyết âm nhạc.
“Điều tôi muốn học không phải kiến thức của ngành đó mà là học tư duy của môn học, ngành đó”. Mỗi môn học có một tư duy. Từ tư duy tích hợp, tư duy hệ thống, phân tích, tư duy giải quyết vấn đề… Những tư duy này sẽ giúp bạn đương đầu với những biến động, thay đổi, có thể làm bất cứ ngành nghề nào trong tương lai, làm việc được với nhiều người khác nhau. Đó mới là đích đến của đại học”, anh cho hay.
Anh đồng thời khuyên các bạn học sinh, sinh viên hãy dứt bỏ tư tưởng cứng nhắc phải chọn một ngành rồi có tấm bằng về ngành đó.
“Tấm bằng đó không nói lên gì cả. Những thứ ở đằng sau tấm bằng mới quan trọng. Bằng đại học chỉ giúp bạn mở một cánh cửa đến vòng phỏng vấn. Nhưng những trải nghiệm phong phú trong đại học để hình thành con người mình mới dẫn đến những thứ sau vòng phỏng vấn và dẫn đến thành công, hạnh phúc”, anh chia sẻ.
Kết luận: Chọn trường phù hợp là chọn môi trường để phát triển
Cách chọn trường đại học phù hợp không bắt đầu từ bảng xếp hạng, mà từ việc hiểu bản thân, xác định mục tiêu và tìm kiếm môi trường có thể giúp mình phát triển.
Qua những chia sẻ của TS. Nguyễn Chí Hiếu, học sinh THPT có thể rút ra bốn nguyên tắc: xác định mục tiêu học đại học, cân nhắc sự phù hợp về văn hóa và năng lực, chuẩn bị tài chính và học thuật, đồng thời chủ động tìm hiểu về môi trường trước khi quyết định.
Không có một trường đại học tốt nhất cho tất cả mọi người. Điều quan trọng là tìm được nơi phù hợp với điều kiện, mục tiêu và khả năng của mình để tận dụng tốt những năm tháng đại học.
Nguồn tham khảo: Chia sẻ của TS. Nguyễn Chí Hiếu tại sự kiện tuyển sinh của Đại học Fulbright Việt Nam.
