Cha mẹ luôn mong muốn mang đến cho con nền giáo dục tốt nhất, từ việc lựa chọn trường học, đầu tư tiếng Anh đến các khóa học kỹ năng. Tuy nhiên, giáo dục tính cách cho trẻ cũng là yếu tố quan trọng không kém thành tích học tập.
Theo chuyên gia Nguyễn Chí Hiếu, kiến thức và kỹ năng có thể giúp trẻ tiến bộ trong học tập nhưng phẩm chất như tính tự lập, sự kiên nhẫn và khả năng kiểm soát cảm xúc mới là nền tảng để trẻ phát triển lâu dài.
Vậy cha mẹ nên đồng hành cùng con như thế nào để trẻ vừa phát triển năng lực, vừa hình thành tính cách tốt?
Chuyên gia giáo dục Nguyễn Chí Hiếu là ai?
Chuyên gia giáo dục Nguyễn Chí Hiếu từng tham gia đào tạo hơn 25.000 giáo viên và có kinh nghiệm chuyển đổi, nâng tầm mô hình giáo dục tại hơn 100 trường phổ thông, đại học. Anh cũng có 15 năm kinh nghiệm giảng dạy ở nhiều cấp học, bao gồm tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông và đại học.
Chuyên gia giáo dục Nguyễn Chí Hiếu chia sẻ phương pháp giáo dục tính cách cho trẻ.
Bài học 1. Chọn trường cho con: Ưu tiên sự phù hợp thay vì danh tiếng
Một trong những băn khoăn phổ biến của cha mẹ là liệu con học trường công có ít cơ hội thành công hơn những bạn theo học trường tư hoặc trường quốc tế hay không.
Theo chuyên gia Nguyễn Chí Hiếu, mỗi mô hình giáo dục đều có ưu điểm và hạn chế riêng. Vì vậy, cha mẹ không nên lựa chọn trường chỉ dựa trên danh tiếng hoặc tâm lý so sánh với những gia đình khác.
Anh chia sẻ, cháu ruột mình đang học tại một trường công. Có thể về tiếng Anh và khả năng sáng tạo, cháu không bằng các bạn trường quốc tế. Nhưng cháu sống chan hòa, lễ phép, yêu thương ông bà, cha mẹ, biết làm việc nhà và tự chăm sóc mình. Với anh, vậy là đủ.
TS. Nguyễn Chí Hiếu cho rằng trường là nơi dạy làm người và giáo dục là một con đường dài. Vì vậy, khi chọn trường cho con, cha mẹ nên cân nhắc khả năng tài chính, khoảng cách di chuyển và đặc biệt là môi trường giáo dục mà con sẽ tiếp xúc mỗi ngày. Đội ngũ quản lý, giáo viên, nhân viên bán trú và những người làm việc trong trường đều có thể ảnh hưởng đến cách trẻ giao tiếp, ứng xử và hình thành tính cách.
Bên cạnh đó, cha mẹ cần tránh để những hình ảnh về “con nhà người ta” trên mạng xã hội trở thành thước đo cho sự phát triển của con mình. Chuyên gia cho rằng mỗi đứa trẻ là một cá thể riêng biệt, vì vậy, môi trường phù hợp với trẻ này chưa chắc đã phù hợp với trẻ khác.
Thay vì chạy theo xu hướng “hợp thời”, cha mẹ nên tìm hiểu nhu cầu, đặc điểm và khả năng của con để đưa ra lựa chọn phù hợp.
Bài học 2. Giáo dục tính cách cho trẻ là nền tảng của thành công và hạnh phúc
Trong giáo dục, kiến thức, kỹ năng và tính cách đều cần được phát triển. Tuy nhiên, theo chuyên gia Nguyễn Chí Hiếu, phụ huynh và nhà trường đôi khi quá tập trung vào thành tích học tập, điểm số, STEM hay chứng chỉ tiếng Anh, mà chưa dành đủ sự quan tâm cho việc hình thành tính cách.
Anh lý giải:
“Tôi thường nói rằng, nền tảng tính cách chính là cái lòng sông, hãy xây dựng cho vững để dù nước ở vùng kiến thức, kỹ năng có lên xuống, đứa trẻ cũng không bao giờ bị hụt chân. Chính vì vậy, tôi luôn đánh giá giáo dục tính cách là quan trọng nhất, hơn tất cả các chứng chỉ tiếng Anh hay kỹ năng”.
Theo anh, những phẩm chất như tính tự lập, sự kiên nhẫn, lòng khiêm tốn và vị tha cần được nuôi dưỡng trong thời gian dài. Một đứa trẻ có năng lực học tập nổi bật nhưng thiếu kiên nhẫn, khó kiểm soát cảm xúc hoặc không biết xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với người khác vẫn có thể gặp khó khăn trong cuộc sống.
Vì vậy, bên cạnh việc đầu tư kiến thức và kỹ năng, cha mẹ cần chú trọng những phẩm chất giúp trẻ biết ứng xử, hợp tác và chịu trách nhiệm với hành động của mình.
Cha mẹ là tấm gương đầu tiên của con
Khi nói về vai trò của gia đình trong việc hình thành tính cách, chuyên gia Nguyễn Chí Hiếu nhấn mạnh rằng cha mẹ không nhất thiết phải dạy con bằng những bài học dài dòng. Điều quan trọng hơn là cách người lớn hành xử trong đời sống hằng ngày.
Anh chia sẻ:
“Giáo dục tính cách đi liền với cảm xúc; cha mẹ cũng không cần dạy dỗ gì nhiều, chỉ cần làm gương. Vì đứa con nít nào cũng yêu thương và kính trọng cha mẹ, nên cha mẹ muốn con như thế nào thì hãy hành xử như thế ấy”.
Trẻ nhỏ thường học hỏi thông qua việc quan sát người lớn. Cách cha mẹ trò chuyện, giải quyết bất đồng, thể hiện cảm xúc và đối xử với những người xung quanh đều có thể trở thành hình mẫu để trẻ noi theo.
Vì vậy, thay vì chỉ yêu cầu con lễ phép, kiên nhẫn hay biết chia sẻ, cha mẹ cần thể hiện những hành vi đó trong đời sống hằng ngày. Những hoạt động giản dị như cùng con làm việc nhà, đọc truyện, giúp đỡ người khác hoặc trò chuyện về cảm xúc cũng tạo cơ hội để trẻ học cách ứng xử.
Dạy trẻ kiểm soát cảm xúc và hành vi
Trong quá trình chia sẻ, chuyên gia Nguyễn Chí Hiếu đưa ra một ví dụ rất đáng suy ngẫm về những đứa trẻ học giỏi nhưng chưa biết cách kiểm soát cảm xúc.
“Rất nhiều đứa trẻ lớp Năm xuất sắc trong trường, nói tiếng Anh như người bản xứ nhưng khi ra đời, thậm chí chúng còn không “quản lý” nổi cảm xúc của mình. Vào quán cà phê, món ăn lên chậm 5 phút đã đập bàn quát tháo”.
Từ ví dụ này, anh đặt ra câu hỏi về ý nghĩa của thành tích nếu trẻ chưa có khả năng tự điều chỉnh hành vi. Theo anh, khi thiếu khả năng tự kiểm soát, trẻ cũng có thể gặp khó khăn trước những cám dỗ hoặc thói quen thiếu lành mạnh khi lớn lên.
Thay vì dành quá nhiều tiền cho các khóa học, cha mẹ có thể bắt đầu từ việc dành thời gian cho con, kể những câu chuyện có ý nghĩa, cùng con thực hiện những việc nhỏ và thể hiện tình yêu thương.
Anh nhấn mạnh:
“Những đứa trẻ lớn lên đong đầy cảm xúc, biết lắng nghe, chia sẻ, biết kiểm soát cảm xúc bản thân, tuy khởi đầu học thuật có thể không bằng bạn bè học trường tư, trường quốc tế, nhưng đường tương lai của con trẻ còn dài, chúng vẫn còn rất nhiều cơ hội để vươn lên”.
Bài học 3. Nuôi dạy con tuổi teen: Hãy là đôi bờ sông
Giai đoạn trung học cơ sở (THCS) thường đi kèm nhiều thay đổi về tâm sinh lý, cảm xúc và các mối quan hệ. Trẻ bắt đầu có xu hướng muốn khẳng định bản thân, quan tâm nhiều hơn đến bạn bè và có thể phản ứng mạnh khi cảm thấy bị áp đặt.
Trong giai đoạn này, nếu cha mẹ chỉ sử dụng mệnh lệnh hoặc trách phạt, khoảng cách giữa hai thế hệ có thể ngày càng lớn. Điều trẻ cần không chỉ là những quy tắc rõ ràng, mà còn là sự lắng nghe và thấu hiểu.
Lắng nghe con nhưng vẫn cần giới hạn rõ ràng
Để giải thích cách đồng hành cùng trẻ tuổi teen, chuyên gia Nguyễn Chí Hiếu sử dụng một hình ảnh ẩn dụ giàu sức gợi:
“Tôi thường ví đứa trẻ tuổi teen như một dòng thác mạnh mẽ, cả về sức sáng tạo lẫn tính cách, sự nổi loạn, có vẻ như không thể kiểm soát nổi. Nhưng thật ra, nếu thấu hiểu, hãy cứ để cho dòng thác tuôn trào, cha mẹ, thầy cô hãy là đôi bờ sông”.
Theo anh, trẻ cần có không gian để thể hiện cá tính và khám phá bản thân, nhưng điều đó không có nghĩa với việc người lớn buông bỏ mọi giới hạn. Cha mẹ và thầy cô vẫn cần giúp trẻ hiểu những chuẩn mực ứng xử trong từng môi trường, đồng thời bảo đảm các giới hạn liên quan đến sức khỏe, sự an toàn, đạo đức và pháp luật.
Cách tiếp cận này đòi hỏi người lớn vừa tôn trọng sự phát triển của trẻ, vừa kiên định với những nguyên tắc cần thiết. Thay vì cố gắng kiểm soát mọi suy nghĩ và hành vi, cha mẹ nên hướng dẫn con nhận biết giới hạn, cân nhắc hệ quả và học cách chịu trách nhiệm.
Dạy trẻ thói quen tự nhìn nhận lại bản thân
Bên cạnh việc lắng nghe và định hướng, chuyên gia Nguyễn Chí Hiếu cho rằng trẻ cần được khuyến khích nhìn lại những điều mình đã làm, đã học và những hành vi chưa phù hợp.
Anh chia sẻ rằng viết nhật ký là một cách tốt để trẻ tự soi chiếu bản thân. Với trẻ nhỏ, cha mẹ có thể hướng dẫn con ghi lại những điều đơn giản: hôm nay con đã làm gì, học được gì, tiến bộ ra sao so với tháng trước và điều gì khiến con tiếc nuối sau một hành động chưa tốt.
Theo anh, cha mẹ nên hình thành thói quen này từ những năm tiểu học để khi bước vào trung học cơ sở, trẻ có thể chủ động nhìn nhận hành vi, nhận ra điều cần cải thiện và điều chỉnh bản thân.
Thay vì chỉ đánh giá trẻ dựa trên kết quả hoặc nhận xét của người khác, việc tự nhìn lại giúp trẻ có cơ hội hiểu rõ hơn về suy nghĩ, cảm xúc và sự tiến bộ của chính mình.
Bài học 4. Phát huy khả năng sáng tạo của trẻ: Hãy vứt bỏ những thứ lạc hậu
Theo chuyên gia Nguyễn Chí Hiếu, giai đoạn tiểu học và trung học cơ sở là thời điểm trẻ có nhiều cơ hội phát triển khả năng sáng tạo. Tuy nhiên, nếu việc học chỉ tập trung vào ghi nhớ, luyện tập theo khuôn mẫu và lựa chọn đáp án có sẵn, trẻ sẽ ít có điều kiện khám phá những ý tưởng riêng.
Anh cho rằng muốn thay đổi điều này, người làm giáo dục cần nhìn lại mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học, thay vì chỉ quy trách nhiệm cho từng giáo viên hay phụ huynh.
Khơi gợi sự tò mò và khả năng khám phá của trẻ
Chuyên gia Nguyễn Chí Hiếu cho rằng sáng tạo bắt đầu từ những trải nghiệm gần gũi trong cuộc sống. Trẻ cần được tiếp xúc với thế giới tự nhiên, thử nghiệm những điều mới và có cơ hội tìm hiểu những vấn đề khiến mình tò mò.
Anh chia sẻ:
“Muốn con trẻ sáng tạo, trước tiên phải giải phóng con trẻ, bắt đầu từ việc trả lại cho chúng cái năng lực học tự nhiên rất tuyệt vời của con người: tò mò, sờ mó, động chạm, cảm và yêu thế giới xung quanh”.
Theo anh, cha mẹ có thể tạo điều kiện để con khám phá những điều mình yêu thích, còn nhà trường cần khuyến khích học sinh thảo luận, trình bày suy nghĩ và tưởng tượng những khả năng khác nhau. Thay vì chỉ yêu cầu trẻ tìm đúng một đáp án, người lớn nên tạo không gian để trẻ đặt câu hỏi, thử nghiệm và học hỏi từ trải nghiệm.
Giáo dục cần khơi dậy tiềm năng, không dập tắt sự tò mò
Trong quan điểm của chuyên gia Nguyễn Chí Hiếu, việc phát triển năng lực của học sinh không thể chỉ dựa vào thành tích kiểm tra. Cần nhìn nhận cả quá trình trẻ khám phá, suy nghĩ, thể hiện quan điểm và phát triển ý tưởng.
Anh kết lại bằng một hình ảnh giàu ý nghĩa:
“Điều học sinh cần là một bật lửa chứ không phải những gáo nước lạnh liên tục dập tắt ngọn lửa mới chỉ hình thành yếu ớt trong đầu chúng”.
Hình ảnh này nhấn mạnh vai trò của người lớn trong việc khơi gợi động lực và tạo điều kiện để trẻ phát triển tiềm năng. Thay vì vội vàng phủ nhận những ý tưởng khác biệt, cha mẹ và giáo viên có thể bắt đầu bằng việc lắng nghe, đặt câu hỏi và giúp trẻ tìm cách biến suy nghĩ thành trải nghiệm thực tế.
Giáo dục tính cách cho trẻ bắt đầu từ cách người lớn đồng hành
Từ việc lựa chọn trường học đến giáo dục tính cách, đồng hành cùng con tuổi teen và khơi gợi khả năng sáng tạo, những chia sẻ của chuyên gia Nguyễn Chí Hiếu đều hướng đến một điểm chung: trẻ cần được phát triển toàn diện, thay vì chỉ được đánh giá qua thành tích học tập.
Cha mẹ không cần phải chạy theo mọi xu hướng giáo dục hay liên tục so sánh con với những đứa trẻ khác. Điều quan trọng là hiểu đặc điểm của con, lựa chọn môi trường phù hợp và kiên trì đồng hành trong những trải nghiệm hằng ngày.
Bởi như hình ảnh mà chuyên gia đã nhấn mạnh, giáo dục không chỉ là việc truyền đạt kiến thức, mà còn là quá trình xây dựng nền tảng tính cách, khơi dậy sự tò mò và giúp trẻ từng bước trở thành người có khả năng tự chủ, biết quan tâm đến người khác và chủ động với hành trình trưởng thành của mình.
Câu hỏi thường gặp về giáo dục tính cách cho trẻ
- Vì sao cần giáo dục tính cách cho trẻ? Theo chuyên gia Nguyễn Chí Hiếu, giáo dục cần quan tâm đến cả kiến thức, kỹ năng và tính cách. Những phẩm chất như tính tự lập, sự kiên nhẫn và khả năng kiểm soát cảm xúc giúp trẻ ứng xử với người khác và thích nghi với những tình huống trong cuộc sống.
- Cha mẹ nên bắt đầu giáo dục tính cách cho con từ khi nào? Cha mẹ có thể bắt đầu từ những năm đầu đời thông qua cách ứng xử, giao tiếp và các hoạt động thường ngày. Theo chia sẻ của chuyên gia, nhiều nét tính cách đã được hình thành trong giai đoạn trẻ học tiểu học, vì vậy gia đình cần chú trọng làm gương và duy trì sự đồng hành nhất quán.
- Làm thế nào để đồng hành cùng con tuổi teen? Cha mẹ nên lắng nghe, tìm hiểu những thay đổi về tâm sinh lý của con và thống nhất các giới hạn phù hợp. Thay vì áp đặt mọi hành vi, người lớn có thể tạo không gian để con thể hiện cá tính, đồng thời hướng dẫn con nhận thức về trách nhiệm và hệ quả từ lựa chọn của mình.
Nguồn: Báo Tuổi Trẻ
